مرغ های ماده برای تخم گذاری نیاز به نر ندارند. زمانی که پرنده ماده به بلوغ میرسد، میتواند تخم گذاری انجام دهد و فرقی نمیکند و فرقی نمیکند که با یک نر جفتگیری انجام دهد یا نه. به همین دلیل است که مرغداری هایی که پرورش ماده ها را به صورت دسته جمعی در سوله ها انجام میدهند، تخم نطفه دار تولید نمیکنند و تخم های خریداری شده از فروشگاه بدون نطفه هستند. یک واقعیت جالبی که باید بدانید این است که برخی گونه های پرنده ماده حتی چند هفته بعد از جفتگیری هم قادر تولید تخم نطفه دار هستند چون اسپرم های جنس نر تا چند روز در داخل رحم ماده زنده میمانند نحوه تشکیل تخم نطفه دار تشکیل تخم با زرده شروع میشود که این ماده در مرحله اول سلول oocyte نامیده میشود و این سلول در طی تخم گذاری در تخمدان ماده تشکیل میشود. بعد از آن oocyte در داخل لوله رحمی که بخشی از سیستم تولیدمثل است، آزاد میشود و در صورت جفتگیری با جنس نر برخورد اسپرم با زرده باعث بارور شدن آن میشود. سپس، زرده در لوله رحم پایین میرود و در این مرحله، زرده تخم توسط غشایی نازک و کشسان به نام غشای ویتلین پوشانده میشود. نام علمی این غشا، سفیده تخم و الیاف میباشد. هر چقدر که زرده در داخل لوله رحم پایین تر میرود، الیاف بیشتری اطراف آن را میپوشاند که در نهایت زرده در داخل سفیده تخم قرار میگیرد. سرانجام، تخم شکل گرفته توسط پوسته ای از جنس کلسیت( نوعی کربنات کلسیم) پوشانده میشود. کل این مراحل بیشتر از ۲۴ تا ۲۶ ساعت طول نمیکشد نحوه تشخیص تخم نطفه دار زرده تخم نطفه دار دارای یک نقطه سفید کوچک میباشد که در اطراف آن نقطه، یک حلقه کم رنگ قرار دارد، به این نقطه سفید، بلاستودرم گفته میشود. اگر تخم بارور حاوی بلاستودرم در دما و رطوبت مناسب قرار بگیرد، بعد از گذشت زمان مشخص، همین بلاستودرم رشد میکند و به جوجه تبدیل میشود. با شروع دوره جوجه کشی، سلول ها شروع به تقسیم میکنند و حتی بعد از ۲۴ ساعت هم میتوان شاهد رشد بلاستودرم بود. طعم و کیفیت غذایی تخم نطفه دار و بدون نطفه یکسان میباشد. اگر در هنگان شکستن تخم متوجه یک لکه خونی شدید به این معنا نیست که آن تخم بارور بوده است، چون علت وقوع این اتفاق کمبود ویتامین A یا برخی مشکلات ژنتیکی میباشد.
رگ های نطفه تخم بارور ۴ روز بعد از جوجه کشی شروع به رشد میکند بهتر است قبل از قرار دادن تخم ها در داخل جوجه کشی، برای تشخیص باروری از نور آزمایی استفاده کنید. انجام نوروزهای مداوم رشد صحیح جنین را به خطر می اندازد به همین دلیل بهتر است که ۴ تا ۵ روز بعد نورآزمایی انجام دهید تا با مشاهده رشد سلول ها و رگ های خونی از بارور بودن آن مطمئن شوید. اگر در این مرحله شاهد هیج نوع پیشرفتی نشدید، میتوانید روی آن ها علامت بگذارید و در روز ۱۰ ام دوباره میزان رشد سلولی آن ها را بررسی کنید. اگر در روز ۱۰ ام هم شاهد هیچ پیشرفتی نشدید، آن ها را از دستگاه خارج کنید چون حضور آن ها برای سلامتی تخم مرغ های نطفه دار دیگر ضرر محسوب میشود. در روز ۱۷ ام، درست قبل از بستن کامل دستگاه، عمل نورآزمایی ره دوباره تکرار کنید تا جنین هایی که رشد آن ها به هر دلیل با مشکل رو به رو شده است را شناسایی و از دستگاه خارج کنید ترک جنین های توسعه نیافته در داخل دستگاه، میتواند باعث انفجار آن ها شود و باکتری های مضری را در فضای دستگاه پخش کند و این را هرگز فراموش نکنید که این باکتری های تولید شده میتوانند از منافذ وارد تخم های سالم شوند و جنین ها را بشکند نورآزمایی این کار با استفاده از یک چراغ قوه قوی انجام میشود. انواع تخم نطفه دار در یک محیط تاریک قرار میگیرند و میزان رشد و رگ های خونی آن ها با استفاده از نور چراغ قوه مشخص میشود. البته باید مواظب باشید که چراغ قوه را زیاد در نزدیک تخم نگه ندارید چون حرارت زیاد باعث برشته شدن آن میشود. تخم های نطفه دار نسبت به تخم های بدون نطفه کمی کدر تر و ابری تر هستند. داخل یک تخم بدون نطفه در برابر نور کاملا شفاف به نظر میرسد. تقریبا ۴ تا ۵ روز بعد از جوجه کشی، رگ های خونی و سلول ها شروع به رشد میکنند و نورآزمایی در این دوره میتواند نتیجه مطلوب تری داشته باشد کیفیت تخم نطفه دار تخم مرغ های کثیف اغلب آغشته به مدفوع پرنده هستند و نوعی منبع برای باکتری ها و میکروب های بیماری زا محسوب میشوند. شستوشوی تخم جوجه کشی یک امر مهم برای حفظ سلامتی جنین سلامتی و دستگاه میباشد. البته عده ای اعتقاد دارند که شستن تخم باعث از بین رفتن غشاء محافظ میشود با این اوصاف، دو روش برای تمیز کردن تخم وجود دارد: ۱.تمیز کرون خشک با استفاده از برس و پارچه تمیز، ۲.تمیز کردن مرطوب شستوشو با استفاده از آب و مواد ضدعفونی کننده پوسته تخم جوجه کشی باید کاملا عادی باشد به طوری که پوسته نازک و کلفت برای جوجه کشی مناسب نیستند چون پوسته نازک در برابر حرارت تبخیر میشود و پوسته کلفت بیرون آمدن را برای جوجه دشوار میکند. به طور کلی تخم هایی که دارای زرده پررنگ و محتویات ثابت و سفیده غلیظ کافی هستند از نظر درصد جوجه درآوری بهتر از تخم های دیگر میباشند.